Beton Zeminlerin Temizliğinde Yapılan Hatalar

Beton zemin temizliği, yalnızca yüzeydeki tozu ve kiri uzaklaştırmak anlamına gelmez. Fabrika, depo, otopark, üretim tesisi, lojistik merkezi, atölye ve sanayi alanlarında kullanılan beton zeminler; yoğun yaya trafiği, forklift hareketi, yağ döküntüsü, lastik izi, metal talaşı, kum, çamur ve üretim atıkları nedeniyle ciddi şekilde kirlenebilir. Yanlış temizlik yöntemi uygulanırsa zemin kısa sürede yeniden kirlenir, tozuma artar, yüzey aşınır ve işçilik maliyeti yükselir.

Başarılı bir beton zemin temizliği için doğru makine, doğru fırça, uygun kimyasal, yeterli su ve güçlü kirli su emişi birlikte çalışmalıdır. Sadece yüksek fırça basıncına veya güçlü kimyasala güvenmek çoğu zaman kalıcı çözüm sağlamaz. Özellikle cilasız, perdahlı, helikopterli, pürüzlü veya yüzey sertleştiricili betonlarda farklı temizlik stratejileri gerekir.

İşletmelerde en sık yapılan hata, tüm beton zeminlerin aynı kabul edilmesidir. Oysa yüzey sertliği, gözeneklilik, kaplama durumu, yaş, tozuma seviyesi ve kir türü makine seçimini doğrudan etkiler. Bu nedenle beton zemin temizliği planı hazırlanırken alanın metrekaresi kadar yüzey yapısı ve günlük trafik yoğunluğu da dikkate alınmalıdır.

Beton zemin temizliği, fabrika, depo, lojistik merkezi, üretim tesisi, otopark ve sanayi alanlarında hem iş güvenliği hem de operasyonel verimlilik açısından kritik bir bakım sürecidir. Ancak birçok işletme, beton zemin temizliği sırasında yapılan küçük hataların uzun vadede yüksek bakım maliyetlerine, yüzey aşınmasına ve temizlik performansının düşmesine neden olduğunu fark etmez. Yanlış temizlik makinesi seçimi, uygun olmayan fırça veya ped kullanımı, gereğinden fazla kimyasal uygulanması ve hatalı temizlik prosedürleri, beton yüzeyin ömrünü kısaltırken işçilik maliyetlerini de artırabilir. Bu nedenle başarılı bir beton zemin temizliği için yalnızca güçlü bir makine kullanmak yeterli değildir; zeminin yapısı, kir türü ve çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru planlanmış bir beton zemin temizliği programı, zeminin ilk günkü performansını daha uzun süre korurken su, kimyasal ve işçilik tüketimini de önemli ölçüde azaltır. Özellikle forklift trafiğinin yoğun olduğu depolar, ağır sanayi tesisleri ve üretim alanlarında yapılan yanlış uygulamalar; yüzeyde tozuma, çizilme, yağ lekelerinin kalıcı hale gelmesi ve kayma riskinin artması gibi sorunlara yol açabilir. Bu rehberde beton zemin temizliği sırasında işletmelerin en sık yaptığı hataları teknik açıdan inceleyecek, doğru makine ve ekipman seçimini karşılaştırmalı tablolarla açıklayacak, gerçek saha deneyimlerinden örnekler paylaşacak ve uzun ömürlü, düşük maliyetli bir temizlik sistemi oluşturmanız için profesyonel öneriler sunacağız.

Bu rehberde beton zeminlerde yapılan temel hataları; teknik veriler, karşılaştırma tabloları, saha deneyimleri, bakım planı, maliyet analizi ve sıkça sorulan sorularla ayrıntılı biçimde inceleyeceğiz.

Beton Zemin Neden Zor Temizlenir?

Beton yüzeyler dışarıdan düzgün görünse bile mikroskobik gözeneklere sahiptir. Yağ, kimyasal, ince toz ve sıvılar bu boşluklara girerek yüzeye tutunabilir. Kaplamasız betonlarda bu durum daha belirgindir. Ayrıca aşınmış beton yüzeyler zamanla tozumaya başlayabilir ve temizlik sonrasında dahi kısa sürede tekrar kirli görünebilir.

Doğru beton zemin temizliği yapılmadığında yalnızca kir değil, zeminin kendi yapısından kopan ince partiküller de ortam havasına karışabilir. Bu durum ürün kalitesini, iş güvenliğini ve çalışan konforunu olumsuz etkileyebilir.

Beton Zemin Türleri

Beton Zemin Türü	Temel Özellik	Temizlik Yaklaşımı
Ham beton	Gözenekli ve tozumaya açık	Ön süpürme, kontrollü yıkama ve düşük su kullanımı
Helikopterli beton	Daha sıkı ve düzgün yüzey	Disk fırça veya uygun ped sistemi
Yüzey sertleştiricili beton	Aşınma direnci artırılmış	Düzenli bakım ve uygun kimyasal
Pürüzlü beton	Girintili ve kir tutan yapı	Silindirik fırça veya sert kıllı disk fırça
Polisajlı beton	Parlak ve daha hassas yüzey	Yumuşak ped ve düşük kimyasal dozajı

1. Kaba Kiri Süpürmeden Yıkamaya Başlamak

Beton zemin temizliği sırasında en yaygın hata, metal talaşı, kum, palet parçası, taş, plastik granül ve yoğun toz kaldırılmadan zemin yıkama makinesinin kullanılmasıdır. Kaba kirler fırçanın altında dönerek yüzeyi çizebilir, emiş hortumunu tıkayabilir ve kirli su tankına zarar verebilir.

Doğru uygulamada önce iticili veya binicili süpürme makinesiyle alan temizlenmeli, dar bölgelerde endüstriyel süpürge kullanılmalıdır. Ardından zemin yıkama makinesi devreye alınmalıdır.

Saha Deneyimi: Metal Talaşı Nedeniyle Oluşan Çizikler

Bir metal işleme tesisinde ön süpürme yapılmadan doğrudan zemin yıkama makinesi kullanılmış, küçük metal parçaları fırça altında dolaşarak beton yüzeyde çizikler oluşturmuştur. Ayrıca emiş hortumu birkaç kez tıkanmış ve temizlik süresi uzamıştır. Süpürme ve yıkama iki aşamalı hale getirildiğinde hem yüzey hasarı hem de makine duruşları azalmıştır.

2. Yanlış Fırça veya Ped Seçmek

Her beton yüzey için aynı fırça veya ped kullanılmaz. Pürüzlü betonlarda yumuşak ped yüzey girintilerine ulaşamazken, polisajlı betonlarda aşırı sert fırça parlaklığı bozabilir.

Yüzey	Önerilen Sistem	Yanlış Seçimde Risk
Ham beton	Orta veya sert kıllı fırça	Yetersiz kir çözme
Pürüzlü beton	Silindirik veya sert kıllı fırça	Girintilerde kir kalması
Helikopterli beton	Disk fırça veya orta ped	Matlaşma ve iz
Polisajlı beton	Yumuşak ped	Parlaklık kaybı

Doğru beton zemin temizliği için fırça sertliği, yüzey yapısı ve kir türü birlikte değerlendirilmelidir.

3. Fırça Basıncını Gereksiz Şekilde Artırmak

Yüksek fırça basıncı zor kirlerde etkili olabilir; ancak her zaman daha iyi temizlik anlamına gelmez. Aşırı basınç fırça, ped, motor ve zemin üzerindeki yükü artırır. Yumuşak veya zayıf yüzeylerde aşınmayı hızlandırabilir.

Kir çıkmıyorsa sadece basıncı artırmak yerine kimyasal dozajı, temas süresi, makine hızı ve fırça türü kontrol edilmelidir. Dengeli bir beton zemin temizliği süreci, mekanik ve kimyasal etkinin birlikte ayarlanmasını gerektirir.

4. Yanlış Kimyasal Kullanmak

Beton yüzeylerde güçlü asit veya yüksek alkali kimyasallar kontrolsüz kullanıldığında yüzey yapısı bozulabilir. Asidik ürünler çimento esaslı yüzeyle reaksiyona girerek aşınma ve renk farkı oluşturabilir. Çok güçlü alkali ürünler ise kalıntı bırakabilir ve yüzeyi kaygan hale getirebilir.

Kimyasal Seçiminde Temel Kurallar

• Kir türüne uygun ürün seçilmelidir.
• Üretici dozajı aşılmamalıdır.
• Kimyasal önce küçük bir alanda test edilmelidir.
• Köpük yapan ürünler vakum sistemini zorlayabilir.
• Asitli ürünler yalnızca kontrollü ve özel uygulamalarda kullanılmalıdır.
• Gerekirse nötralizasyon ve durulama yapılmalıdır.

Saha Deneyimi: Fazla Kimyasal Nedeniyle Yeniden Kirlenme

Bir lojistik merkezinde yüksek dozda yağ çözücü kullanılmış, zeminde yapışkan bir film kalmıştır. Forklift trafiği başladığında toz bu tabakaya tutunmuş ve zemin birkaç saat içinde yeniden kirlenmiştir. Dozaj düşürülüp temiz suyla durulama yapıldığında sonuç kalıcı hale gelmiştir.

5. Fazla Su Kullanmak

Beton gözenekli bir malzemedir. Özellikle kaplamasız ve çatlak yüzeylerde fazla su zemine işleyebilir. Drenaj yetersizse su birikmesi, kayma riski ve uzun kuruma süresi oluşur.

Başarılı beton zemin temizliği için su akışı kir yoğunluğuna göre ayarlanmalıdır. Fazla su daha iyi temizlik sağlamaz; kimyasalı seyreltir, tankın hızlı dolmasına ve daha fazla duruşa neden olur.

6. Kirli Suyu Zeminde Bırakmak

Yetersiz vakum, aşınmış emiş lastiği veya yanlış ayar nedeniyle kirli su zeminde kalabilir. Su kuruduğunda içindeki kir tekrar yüzeye yapışır ve iz oluşturur.

Problem	Olası Neden	Çözüm
Makine arkasında su çizgisi	Aşınmış emiş lastiği	Lastiği çevirin veya değiştirin
Dönüşlerde su bırakma	Yüksek hız veya yanlış emiş açısı	Hızı azaltın ve ayarı kontrol edin
Genel emiş zayıflığı	Dolu tank veya tıkalı hortum	Tankı boşaltın ve hattı temizleyin
Köpük taşması	Yanlış kimyasal	Düşük köpüklü ürün kullanın

7. Zemin Türünü Belirlemeden Makine Seçmek

Makine seçimi yalnızca alan büyüklüğüne göre yapılırsa sonuç başarısız olabilir. Pürüzlü yüzey, dar koridor, yüksek eğim, yoğun forklift trafiği veya çok sayıda engel makine tipini değiştirir.

Beton zemin temizliği için makine seçimi yapılırken işletmelerin en sık yaptığı hatalardan biri, zeminin fiziksel özelliklerini analiz etmeden yalnızca alanın büyüklüğüne veya makinenin katalog kapasitesine göre karar vermektir. Oysa pürüzlü, helikopter perdahlı, yüzey sertleştiricili veya polisaj uygulanmış beton yüzeylerin her biri farklı fırça yapısı, farklı su miktarı ve farklı temizlik yöntemi gerektirir. Yanlış makine seçimi; yetersiz kir temizliği, gereksiz su ve kimyasal tüketimi, yüksek enerji maliyeti ve beton yüzeyde erken aşınma gibi problemlere yol açabilir.

Bu nedenle başarılı bir beton zemin temizliği planı oluşturulurken yalnızca metrekare değil, günlük forklift trafiği, kir yükü, yüzey pürüzlülüğü, dönüş alanları ve operatör kullanım sıklığı da birlikte değerlendirilmelidir. Gerçek saha koşullarına uygun olarak seçilen doğru makine ise hem temizlik kalitesini artırır hem de uzun vadede bakım ve işletme maliyetlerini düşürerek beton zemin temizliği sürecinin daha verimli ve sürdürülebilir olmasını sağlar.

İticili makineler küçük ve bölünmüş alanlarda avantajlıdır. Binicili makineler geniş ve düzenli sahalarda işçilik tasarrufu sağlar. Silindirik fırçalı makineler kaba kir ve pürüzlü beton için, disk sistemler düzgün yüzeyler için daha uygun olabilir.

8. Teorik Kapasiteyi Gerçek Kapasite Sanmak

Kataloglarda verilen m²/saat değeri teorik kapasitedir. Gerçek sahada dönüşler, kolonlar, raflar, tank dolumu, kirli su boşaltımı ve operatör hızı kapasiteyi düşürür.

Saha Tipi	Örnek Verim Katsayısı	5.000 m²/saat Teorik Kapasitenin Gerçek Karşılığı
Açık alan	%75	3.750 m²/saat
Raflı depo	%55	2.750 m²/saat
Makine yoğun üretim alanı	%35	1.750 m²/saat

Beton zemin temizliği planı hazırlanırken gerçek saha kapasitesi esas alınmalıdır.

9. Yağ ve Gres Lekelerine Geç Müdahale Etmek

Yağ ve gres betonun gözeneklerine işleyebilir. Bekleme süresi uzadıkça lekenin çıkarılması zorlaşır. Taze döküntü önce emici malzemeyle sınırlandırılmalı, ardından uygun yağ çözücüyle işlem yapılmalıdır.

Kimyasal tüm alana yayılmamalı, lokal uygulama yapılmalıdır. Aksi halde yağlı kir başka bölgelere taşınabilir.

10. Tozuyan Betonu Sadece Yıkamak

Tozuma betonun yapısal veya yüzeysel bozulmasından kaynaklanabilir. Sadece yıkama yapmak geçici sonuç verir. Zemin kuruduğunda tekrar toz oluşur.

Tozuyan yüzeylerde önce neden belirlenmeli; gerekirse yüzey sertleştirici, kaplama veya mekanik yenileme uygulanmalıdır. Beton zemin temizliği tek başına yüzey bozulmasını çözmez.

11. Operatör Eğitimini İhmal Etmek

Aynı makine farklı operatörlerde farklı sonuç verebilir. Hız, dönüş, su ayarı, kimyasal dozajı ve fırça basıncı doğru kullanılmazsa hem kalite düşer hem sarf maliyeti artar.

Operatörün Bilmesi Gerekenler

• Makine günlük kontrol adımları
• Doğru fırça ve ped seçimi
• Su ve kimyasal ayarı
• Kirli su tankı temizliği
• Emiş lastiği kontrolü
• Akü şarj prosedürü
• Arıza belirtileri

12. Günlük Makine Bakımını Yapmamak

Kirli su tankının temizlenmemesi, hortumların tıkanması, fırçanın üzerinde atık kalması ve emiş lastiklerinin kontrol edilmemesi performansı hızla düşürür.

Bakım Noktası	Periyot	Yapılacak İşlem
Kirli su tankı	Her kullanım sonrası	Boşaltma ve durulama
Temiz su filtresi	Günlük veya haftalık	Kontrol ve temizleme
Fırça/ped	Her kullanım sonrası	Yıkama ve aşınma kontrolü
Emiş lastiği	Günlük	Temizleme ve kenar kontrolü
Akü	Üretici planına göre	Şarj ve bağlantı kontrolü

13. Aynı Temizlik Programını Her Alanda Kullanmak

Forklift yolları, yükleme alanları, üretim hattı çevresi ve düşük trafikli depo köşeleri aynı sıklıkta kirlenmez. Tüm alanı her gün aynı yoğunlukta temizlemek su, kimyasal ve işçilik israfına neden olur.

Bölgesel temizlik planı hazırlanmalı; yüksek trafik alanları günlük, düşük trafik alanları haftalık veya ihtiyaca göre temizlenmelidir.

14. Kenar ve Köşeleri Görmezden Gelmek

Zemin yıkama makineleri duvar kenarlarına ve makine altlarına tam ulaşamayabilir. Bu bölgelerde biriken kir zamanla genel temizlik kalitesini düşürür.

Dar alan fırçaları, endüstriyel süpürge ve manuel ekipmanlar ana makineyi tamamlamalıdır.

15. Saha Demosu Yapmadan Makine Satın Almak

Katalog verileri gerçek kir davranışını göstermez. Aynı makine bir sahada başarılı olurken başka bir yüzeyde yetersiz kalabilir. Gerçek beton zemin temizliği performansı, işletmenin kendi zemininde test edilmelidir.

Saha Demosunda Ölçülmesi Gerekenler

• Tek geçişte kir alma oranı
• Zeminde kalan su miktarı
• Fırça veya ped aşınması
• Operatörün manevra süresi
• Tank dolum ve boşaltım sıklığı
• Akü çalışma süresi
• Kimyasal tüketimi
• Gerçek m²/saat kapasitesi

Disk Fırça mı Silindirik Fırça mı?

Kriter	Disk Fırça	Silindirik Fırça
Düz beton	Çok uygun	Uygun
Pürüzlü beton	Fırçaya bağlı	Daha etkili olabilir
Kaba kir toplama	Ön süpürme gerekir	Bazı modellerde toplama haznesi vardır
Ped seçeneği	Geniş	Sınırlı
Bakım	Daha basit	Daha detaylı

İticili mi Binicili mi Zemin Yıkama Makinesi?

Kriter	İticili	Binicili
Alan büyüklüğü	Küçük ve orta	Orta ve büyük
Manevra	Yüksek	Dönüş çapına bağlı
Operatör yorgunluğu	Yüksek olabilir	Daha düşük
Tank kapasitesi	Düşük veya orta	Yüksek
İlk yatırım	Daha düşük	Daha yüksek

Beton Zemin Temizliği İçin Günlük, Haftalık ve Aylık Plan

Periyot	Uygulama	Ekipman
Günlük	Toz, kırıntı ve yoğun trafik yolları	Süpürme makinesi veya endüstriyel süpürge
Haftalık	Genel zemin yıkama	Zemin yıkama makinesi
Aylık	Yağ, lastik izi ve ağır kir	Uygun kimyasal ve derin temizlik
Üç aylık	Çatlak, tozuma ve yüzey aşınması kontrolü	Teknik denetim

Su, Kimyasal ve İşçilik Tüketimi Nasıl Azaltılır?

• Kaba kirler önceden süpürülmelidir.
• Su akışı kir yoğunluğuna göre ayarlanmalıdır.
• Kimyasal otomatik dozajla verilmelidir.
• Operatör hızı standartlaştırılmalıdır.
• Yüksek trafik bölgeleri ayrı planlanmalıdır.
• Emiş lastikleri zamanında değiştirilmelidir.
• Gereksiz tekrar geçişler azaltılmalıdır.

Toplam Sahip Olma Maliyeti

Makine seçimi yapılırken yalnızca satın alma fiyatı dikkate alınmamalıdır. İşçilik, su, kimyasal, bakım, akü, fırça, ped, emiş lastiği ve arıza duruşları da hesaba katılmalıdır.

Beş Yıllık Örnek Maliyet	Düşük İlk Yatırım	Verimli Sistem
Satın alma	300.000 TL	480.000 TL
Bakım ve sarf	260.000 TL	190.000 TL
İşçilik	880.000 TL	590.000 TL
Arıza ve tekrar iş	180.000 TL	70.000 TL
Toplam	1.620.000 TL	1.330.000 TL

Bu örnek, doğru makine ve planlı beton zemin temizliği uygulamasının uzun vadede daha düşük maliyet sağlayabileceğini gösterir.

Makine Satın Alma Öncesi Kontrol Listesi

1. Beton yüzey türünü belirleyin.
2. Toplam ve net temizlenecek alanı ölçün.
3. Kir türünü sınıflandırın.
4. Kuru ve ıslak kir oranını belirleyin.
5. Ön süpürme ihtiyacını hesaplayın.
6. Disk ve silindirik sistemi karşılaştırın.
7. İticili ve binicili modelleri değerlendirin.
8. Fırça basıncını kontrol edin.
9. Su ayar sistemini inceleyin.
10. Kimyasal dozaj özelliğini kontrol edin.
11. Kirli su emişini sahada test edin.
12. Akü çalışma süresini ölçün.
13. Tank dolum ve boşaltma süresini hesaplayın.
14. Servis ve yedek parça desteğini doğrulayın.
15. Gerçek kir üzerinde demo yapın.

Sıkça Sorulan Sorular

Beton zemin temizliği için hangi makine kullanılmalı?

Alan büyüklüğüne ve kir türüne göre süpürme makinesi, endüstriyel süpürge ve zemin yıkama makinesi birlikte kullanılabilir.

Ham beton nasıl temizlenir?

Önce kuru kir alınmalı, ardından kontrollü su ve uygun fırçayla yıkama yapılmalıdır.

Pürüzlü beton için hangi fırça uygundur?

Yüzey girintilerine ulaşabilen sert kıllı disk veya silindirik fırça tercih edilebilir.

Beton zeminde sert ped kullanılır mı?

Yüzey türüne bağlıdır. Polisajlı betonda sert ped parlaklığı bozabilir.

Yağ lekesi nasıl çıkarılır?

Taze döküntü emici malzemeyle alınmalı, ardından uygun yağ çözücüyle lokal temizlik yapılmalıdır.

Beton zeminde asit kullanılır mı?

Kontrolsüz asit kullanımı yüzeye zarar verebilir. Sadece özel uygulamalarda ve uzman kontrolünde kullanılmalıdır.

Fazla su kullanmak zararlı mı?

Evet. Gözenekli beton suyu emebilir ve kuruma süresi uzayabilir.

Zemin yıkama makinesi neden su bırakır?

Aşınmış emiş lastiği, tıkalı hortum, düşük vakum veya yanlış ayar nedeniyle olabilir.

Beton zemin neden tozur?

Yüzey zayıflığı, aşınma veya yanlış uygulama nedeniyle beton partikülleri ayrılabilir.

Tozuyan beton sadece yıkanarak düzelir mi?

Hayır. Yüzey sertleştirme veya kaplama gerekebilir.

Forklift lastik izi nasıl temizlenir?

Uygun kimyasal, orta sertlikte fırça veya ped ve kontrollü basınç kullanılmalıdır.

İticili mi binicili makine daha iyi?

Küçük ve bölünmüş alanlarda iticili, geniş ve düzenli alanlarda binicili makine daha verimlidir.

Disk fırça mı silindirik fırça mı?

Düz zeminde disk, pürüzlü ve kaba kirli zeminde silindirik sistem avantajlı olabilir.

Beton zemin her gün yıkanmalı mı?

Kir ve trafik yoğunluğuna bağlıdır. Günlük süpürme, planlı yıkama çoğu alanda yeterlidir.

Kimyasalı fazla kullanmak daha iyi temizler mi?

Hayır. Kalıntı, köpük ve yeniden kirlenme oluşturabilir.

Endüstriyel süpürge gerekli mi?

Metal talaşı, granül, kum ve ince toz bulunan alanlarda gereklidir.

Beton zeminde su izi neden olur?

Kirli suyun yeterince çekilmemesi veya kimyasal kalıntısı nedeniyle oluşabilir.

Makine kapasitesi nasıl hesaplanır?

Teorik kapasite saha verim katsayısıyla çarpılarak gerçek kapasite bulunur.

Saha demosu neden önemlidir?

Gerçek kir, yüzey, emiş ve manevra performansı yalnızca sahada görülebilir.

En ucuz makine tercih edilmeli mi?

Hayır. İşçilik, bakım, sarf ve arıza maliyetleri birlikte değerlendirilmelidir.

Beton zemin temizliği sonrası zemin neden tekrar kirlenir?

Kimyasal kalıntısı, yetersiz durulama, tozuma veya kirli suyun yüzeyde kalması neden olabilir.

Makine bakımı ne sıklıkla yapılmalı?

Günlük temizlik ve üretici planına göre periyodik bakım yapılmalıdır.

Tek makine tüm alan için yeterli olur mu?

Her zaman değil. Süpürme, vakumlama ve yıkama için farklı ekipmanlar gerekebilir.

Sonuç: Beton Zemin Temizliğinde Hatalar Nasıl Önlenir?

Başarılı beton zemin temizliği, doğru sırayla yapılan süpürme, fırçalama, kimyasal uygulama ve kirli su toplama işlemlerinden oluşur. Kaba kiri kaldırmadan yıkamaya başlamak, yanlış fırça kullanmak, fazla kimyasal ve su uygulamak, zeminde kirli su bırakmak ve operatör eğitimini ihmal etmek en sık karşılaşılan hatalardır.

Makine seçimi yapılırken yalnızca motor gücü veya katalog kapasitesi değerlendirilmemelidir. Zemin türü, kir yükü, gerçek saha kapasitesi, fırça sistemi, emiş performansı, tank büyüklüğü ve servis desteği birlikte incelenmelidir.

Planlı beton zemin temizliği, yüzey aşınmasını azaltır, iş güvenliğini artırır, makine ve işçilik maliyetlerini düşürür. En doğru karar, gerçek beton yüzey üzerinde saha demosu yapılarak ve uzun vadeli toplam sahip olma maliyeti hesaplanarak verilmelidir.